Gespecialiseerd geneesmiddelenonderzoek
Vanuit Groningen naar de wereld: internationale impact.
Onderzoek naar nieuwe medicijnen wordt steeds complexer. Zeker wanneer onderzoeksvragen ingewikkelder worden en inzicht nodig is in meer dan alleen de veiligheid en werking van een geneesmiddel. Het vraagt om gespecialiseerde kennis, medische expertise en infrastructuur die daarop is ingericht. Precies daar ligt de kracht van ICON.
Meer dan 40 jaar ervaring, eigen onderzoeksfaciliteiten en gespecialiseerde expertise vormen de basis voor het vroegfaseonderzoek dat ICON uitvoert voor internationale farmaceutische bedrijven. Een samenwerking met het UMCG breidt die mogelijkheden verder uit, met toegang tot de medische en wetenschappelijke expertise en faciliteiten van een universitair medisch centrum.
Wat betekent dat voor een organisatie die vanuit Groningen opereert, maar onderdeel is van een mondiale geneesmiddelenketen? Jan Leendert Brouwer, cardioloog en medisch directeur van ICON Nederland, en Lennaert Hoek, physician assistant en onderzoeker bij ICON, vertellen over de ontwikkeling van geneesmiddelenonderzoek en de bijzondere positie van Groningen.
Complexe vragen vereisen gespecialiseerde kennis
Voordat een nieuw geneesmiddel beschikbaar kan komen voor patiënten, moeten verschillende stadia van onderzoek worden doorlopen. In de vroege fase wordt onder meer onderzocht hoe een geneesmiddel zich in het menselijk lichaam gedraagt, welke dosering geschikt is en hoe veilig het is. Vaak zijn gezonde deelnemers daarbij de eerste mensen op wie een middel wordt getest.
“De ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen is complex,” stelt Brouwer. “We hebben de ervaring, de mensen, infrastructuur, kennis en het netwerk. Tegelijkertijd blijven we innoveren om onderzoek steeds beter en efficiënter uit te voeren, met veiligheid en kwaliteit als uitgangspunt.”
De vragen vanuit de farmaceutische wereld worden bovendien steeds specifieker. Onderzoekers willen niet alleen weten óf een geneesmiddel werkt, maar ook steeds preciezer in kaart brengen waar en op welk biologisch niveau het effect ontstaat. Dat kan gaan van een specifiek orgaan of weefsel tot processen op het niveau van cellen en moleculen. Soms zijn daarvoor specifieke metingen of geavanceerde beeldvorming nodig. Soms moet een onderzoek plaatsvinden bij patiënten met een bepaalde aandoening.
“Je moet heel goed weten bij welk geneesmiddel, bij welke onderzoeksvraag en in welke fase dat kan,” zegt Brouwer. “Je wilt zo vroeg mogelijk betrouwbare informatie hebben over de veiligheid, werking en effectiviteit van een middel. Is de uitkomst negatief, dan stopt de ontwikkeling. Hoe eerder een opdrachtgever dat weet, hoe effectiever het is. Zo worden deelnemers niet onnodig blootgesteld aan onderzoeksmedicatie en kunnen tijd en middelen doelmatig worden ingezet.”
Juist daarom is een gespecialiseerde onderzoeksomgeving ontzettend belangrijk. Niet ieder onderzoek kan op dezelfde plek worden uitgevoerd. Voor complexe vroegklinische onderzoeken zijn de juiste mensen, faciliteiten en medische expertise nodig.
Van gezonde deelnemers naar patiëntstudies
Een belangrijke ontwikkeling voor ICON in Groningen is de samenwerking met het UMCG. De Clinical Research Unit van ICON bevindt zich op het terrein van het ziekenhuis. Die ligging biedt toegang tot aanvullende medische expertise en ziekenhuisfaciliteiten. De unit beschikt bovendien over 12 bedden die uitsluitend voor onderzoek worden gebruikt. Zo kan vroegfaseonderzoek plaatsvinden in een academische ziekenhuisomgeving, zonder dat daarvoor reguliere ziekenhuisbedden nodig zijn.
“De samenwerking met het UMCG is voor ons een belangrijke stap in kennisontwikkeling,” zegt Brouwer. “We kunnen daardoor niet alleen onderzoek doen onder gezonde deelnemers, maar ook onder patiënten, in een ziekenhuisomgeving.”
Dat maakt het werk inhoudelijk steeds uitdagender. Maar juist die combinatie van expertise biedt nieuwe mogelijkheden.
Lennaert Hoek ziet dat in de praktijk. “In de Clinical Research Unit hebben we faciliteiten beschikbaar die wij niet in eigen huis hebben: de medische en wetenschappelijke faciliteiten van het UMCG. Daarmee kunnen we beter inspelen op de steeds specifiekere eisen die aan vroegfaseonderzoek worden gesteld.”
Als je wilt weten wat een geneesmiddel in het lichaam doet
Een voorbeeld daarvan is cardiovasculair onderzoek. Bij onderzoek naar hart- en vaatziekten kan het belangrijk zijn om niet alleen te meten hoe een patiënt zich voelt of wat er in het bloed gebeurt, maar ook om te kunnen zien wat een geneesmiddel in het lichaam doet. Daarvoor kan geavanceerde beeldvorming, zoals PET en MRI, worden ingezet.
Een concreet voorbeeld is onderzoek naar aortaklepstenose, een aandoening waarbij de hartklep door verkalking steeds nauwer wordt. In het onderzoek wordt onder meer PET-beeldvorming gebruikt om te onderzoeken wat een behandeling doet met de verkalking van de hartklep.
Verschillende vormen van expertise komen daarvoor samen: de ervaring van ICON met vroege fase geneesmiddelenonderzoek, de medische en wetenschappelijke kennis van het UMCG en de gespecialiseerde onderzoeksfaciliteiten van ICON.
“We werken samen vanuit ieders eigen expertise en verantwoordelijkheid,” zegt Hoek. “Juist dat maakt het tot een krachtig geheel. Het is het beste van twee werelden.”
Het is een ontwikkeling die volgens Brouwer de aard van het onderzoek verandert. “Het mooie is dat daarmee je dynamiek geweldig toeneemt: ons werk wordt uitdagender, inhoudelijker en betekenisvoller.”
Wetenschap houdt niet op bij de onderzoeksunit
De samenwerking met wetenschappers en kennisinstellingen komt ook tot uiting in internationale wetenschappelijke publicaties. Een recent voorbeeld is een onderzoek naar een nieuw geneesmiddel tegen hartfalen, waarover recent werd gepubliceerd in het internationale medische tijdschrift The Lancet. Het onderzoek werd uitgevoerd op veertien locaties in vier Europese landen, met onderzoekers van verschillende academische centra en ICON. Hierbij functioneerde ICON als een van de centra met een eigen onderzoeker.
“ICON staat hier niet alleen als uitvoerder van een studie, maar maakt als commerciële onderzoeksorganisatie deel uit van een internationaal wetenschappelijk onderzoeksteam. Dat de resultaten uiteindelijk ook in The Lancet zijn gepubliceerd, laat zien hoe ver die samenwerking kan reiken,” zegt Brouwer.
“Als artsen en onderzoekers worden we gedreven door ontwikkeling en innovatie,” zegt Brouwer. “Door te investeren in kennis en wetenschappelijke samenwerking dragen we bij aan de internationale ontwikkeling van nieuwe behandelingen en aan het verbeteren van de gezondheid en kwaliteit van leven van patiënten.”
Kennis, infrastructuur en samenwerking
De ontwikkeling van geneesmiddelen vraagt bovendien om steeds meer kennis en informatie. Onderzoekers verzamelen grote hoeveelheden gegevens, die met behulp van technologie steeds beter kunnen worden geanalyseerd. Dat helpt om verbanden zichtbaar te maken en onderzoeksprocessen efficiënter in te richten. Maar technologie alleen is niet genoeg. “De mens blijft leidend,” benadrukt Brouwer. “Een computermodel of een berekening kan de mens niet vervangen: wel in belangrijke mate steeds beter ondersteunen.”
Juist de combinatie van kennis, expertise, technologie en gespecialiseerde infrastructuur maakt complex vroegfaseonderzoek mogelijk. ICON beschikt over gespecialiseerde onderzoeksfaciliteiten en over eigen expertise en infrastructuur voor het bereiden en verwerken van onderzoeksmiddelen. Het uitgangspunt blijft daarbij hetzelfde: zo vroeg mogelijk betrouwbare antwoorden krijgen, zonder concessies aan zorgvuldigheid, kwaliteit en veiligheid.
Van Groningen naar de wereld
Dat is misschien wel het meest kenmerkende aan de positie van ICON in Groningen. De organisatie werkt vanuit een stad die op de wereldkaart misschien niet direct wordt geassocieerd met de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Toch maakt juist de combinatie van gespecialiseerde expertise, onderzoeksfaciliteiten en samenwerking met wetenschappers en medische centra het mogelijk om hier onderzoek te doen dat internationaal relevant is.
Dat is zichtbaar in de studies die vanuit Groningen worden uitgevoerd, in de samenwerking met het UMCG en in de wetenschappelijke publicaties waaraan ICON bijdraagt. Wat lokaal begint, kan daarmee onderdeel worden van een veel groter geheel: de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen en de kennis die daarvoor wereldwijd nodig is.
Daarmee laat Groningen zien dat internationale betekenis niet alleen ontstaat op plekken waar grote farmaceutische bedrijven of onderzoeksinstellingen hun hoofdkantoor hebben. Ook vanuit een gespecialiseerde onderzoeksomgeving in Noord-Nederland kan kennis worden ontwikkeld die wereldwijd relevant is.
De onderzoeken beginnen misschien in Groningen. De kennis die hier wordt ontwikkeld, reikt veel verder.
Auteur: Niek Donker
Bron: DvhH life science bijlage en FD future of health bijlage
ICON Geneesmiddelenonderzoek
ICON is al meer dan 40 jaar actief in geneesmiddelenonderzoek in Nederland, met Groningen als belangrijke basis voor vroegklinisch onderzoek. Als wereldwijde marktleider op het gebied van klinisch onderzoek heeft ICON een sterke positie in de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Groningen speelt daarin al jarenlang een belangrijke rol als centrum voor vroegfaseonderzoek.
ICON werkt onder meer samen met farmaceutische bedrijven, ziekenhuizen en kennisinstellingen in Nederland en daarbuiten. In Nederland heeft ICON locaties in Groningen, Assen en Utrecht. In Groningen bevinden zich gespecialiseerde onderzoeksfaciliteiten voor geneesmiddelenonderzoek en een in-house apotheek. In Assen staat het Bioanalytical Laboratory en in Utrecht heeft ICON een tweede keuringscentrum voor geneesmiddelenonderzoek.
